Solidarnosc Choszczno

WAŻNIEJSZE UPRAWNIENIA ZAKŁADOWYCH lub MIĘDZYZAKŁADOWYCH
ORGANIZACJI ZWIĄZKOWYCH

  Zakładowe organizacje związkowe na mocy ustawy o związkach zawodowych oraz innych przepisów, wykraczających niekiedy poza prawo pracy, mają następujące uprawnienia:

I. UPRAWNIENIA O CHARAKTERZE STANOWCZYM I OPINIODAWCZYM.

• 1.Wyrażenie zgody na wypowiedzenie lub rozwiązanie stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą członkiem zarządu lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854). Pracodawca musi również otrzymać zgodę na jednostronną zmianę warunków pracy i płacy na niekorzyść wyżej wskazanych pracowników ( art. 32 ust 1 pkt 2 ustawy o związkach zawodowych). Dodatkowo szczególna ochrona stosunku pracy podczas procesu tworzenia organizacji związkowej przysługuje trzem pracownikom imiennie wskazanym uchwałą komitetu założycielskiego przez okres 6 miesięcy (art. 32 ust 7 ustawy „związkowej”). Jednak w przypadku niepodjęcia uchwał wskazujących pracowników pozostających pod szczególną ochroną z mocy prawa chroniony będzie tylko przewodniczący zakładowej organizacji związkowej (art. 32 ust 8 ww. ustawy ).

Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do międzyzakładowej organizacji związkowej na mocy art. 34 ust 1 ustawy oraz do członków związku pełniącym funkcje z wyboru poza zakładem pracy, a korzystający w pracodawcy z urlopu bezpłatnego lub zwolnienia przez okres urlopu lub zwolnienia (art. 32 ust.9 ustawy).

• 2.Wyrażenie zgody na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika pełniącego funkcję społecznego inspektora pracy (art. 13 ust.1 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy; Dz. U. z 1983 r. Nr 35, poz. 163 z późn. zm).
• 3.Zgłoszenie w ciągu 14 dni sprzeciwu wobec wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z pracownikami, których stosunek pracy podlega z mocy odrębnych przepisów szczególnej ochronie w przypadku tzw. „indywidualnych decyzji o zwalnianiu z przyczyn niedotyczących pracowników” (art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników; Dz. U. Nr 90, poz. 844).
• 4.Konsultacja z organizacją związkową zamiaru przeprowadzenia grupowego zwolnienia, aby wykorzystać możliwość uniknięcia lub zmniejszenia zwolnienia grupowego lub podjąć kroki w celu przekwalifikowania pracowników (art. 2 ust 1 i 2 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników).
• 5.Konsultacja zamiaru zwolnienia (art. 38 kodeksu pracy - ustawy z dnia 26 czerwca 1974; tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) w przypadku zwolnienia grupowego, gdy nie doszło do zawarcia porozumienia określającego warunki zwolnień (art. 5 ust 1 i 4 ustawy z dnia 13 marca 2003 r., o szczególnych zasadach ….).
• 6.Zawarcie porozumienia w sprawie zwolnień pracowników z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, (art. 3 ust 1 cytowanej ustawy).
• 7.Zawarcie porozumienia o czasowym, nie dłuższym niż 3 lata, zawieszeniu przepisów prawa pracy określających prawa i obowiązki pracowników i pracodawców (art. 9¹KP). Nie dotyczy to jednak kodeksu, ustaw ani aktów wykonawczych.
• 8.Uprawnienie do zawarcia porozumienia o zawieszeniu warunków zatrudnienia pracowników wynikających z umowy o pracę na okres ustalony w porozumieniu (art. 23^1a w zw. z 9¹KP ).
• 9.Zawarcie porozumienia (na czas nie dłuższy niż 3 lata) o zawieszeniu stosowania u danego pracodawcy, ze względu na jego sytuację finansową, w całości lub w części, układu zbiorowego pracy (art. 241²⁷KP).
• 10.Wyrażenia zgody przez reprezentującą pracownicę zakładową organizację związkową na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy wokresie ciąży i urlopu macierzyńskiego art. 177 § 1 KP. Reguły tej nie stosuje się do pracownicy zatrudnionej na okres próbny, nie przekraczający jednego miesiąca (art. 177 § 2 kodeksu pracy).
• 11.Ustalenie z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową terminu rozwiązania umowy o pracę z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego w razie likwidacji zakładu pracy lub ogłoszenia upadłości zakładu pracy (art. 177 § 4 KP).
• 12.Wyrażenie zgody na nie ustalanie planu urlopów. (art. 163 § 1¹ KP).
• 13.Zawarcie zakładowego układu zbiorowego pracy. (art. 241²³KP).
• 14.Ustalenie regulaminu pracy art. 104²§1 KP w określonym przez strony terminie.
• 15.Uzgodnienie z organizacją związkową regulaminu wynagradzania (art.77²§ 4 KP).
• 16.Prawo ustalania i zmian w regulaminie nagród i premiowania oraz środków na wynagradzanie pracowników zatrudnionych w państwowej jednostce sfery budżetowej (art. 27 ust 3 ustawy o związkach zawodowych).
• 17.Określenie w odrębnym regulaminie zasad i warunków korzystania z usług i świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz zasad przeznaczania środków z tego funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej (art. 8 ust. 2 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych; Dz. U. z 1996 r. nr 70, poz. 335).
• 18.Prawo wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem o zwrot zakładowemu funduszowi świadczeń socjalnych środków wydatkowanych niezgodnie zprzepisami ustawy lub o przekazanie należnych środków na fundusz (art. 8 ust. 3 w/w ustawy).
• 19.Postanowienie w regulaminie wynagradzania lub układzie zbiorowym pracy o nie tworzeniu funduszu świadczeń socjalnych, ewentualnie o dowolnym ukształtowaniu odpisu na ten fundusz (art. 4 ust 1 i 2 ww. ustawy).
• 20.Ustalenie stanowisk pracy, na których pracownicy powinni otrzymywać profilaktyczne posiłki i napoje oraz szczegółowych zasad ich wydawania, a także warunków korzystania z takich posiłków w zakładach gastronomicznych lub przyrządzania ich przez pracowników we własnym zakresie z otrzymanych produktów (art. 232 KP w związku z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów; Dz. U. z 1996 r. Nr 60, poz. 279).
• 21.Ustalenie wykazu stanowisk pracy i rodzajów prac wzbronionych młodocianym (§ 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 grudnia 1990 r. w sprawie wykazu prac wzbronionym młodocianym; Dz. U. z 1990 r. Nr 85, poz. 500).
• 22.Wyrażenie zgody na ustalenie lub zmianę systemów i rozkładów czasu pracy oraz okresów rozliczeniowych czasu pracy (art. 150 § 2 KP).
• 23.Wybór przedstawicieli pracowników w celu ustalenia wykazu stanowisk pracy objętych skróconym czasem pracy z uwagi na warunki szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia (art. 145 § 2 KP.)
• 24.Konsultacja zamiaru wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę na czas nie określony (art. 38 i art. 194 KP).
• 25.Konsultacja zamiaru wypowiedzenia pracownikowi zatrudnionemu na czas nie określony warunków pracy lub płacy ( art. 42 i art. 43 w związku z art. 38 KP).
• 26.Wyrażenie opinii odnośnie rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 § 3 i art. 53 § 4 KP).
• 27.Opiniowanie obniżenia w szczególnych sytuacjach wysokości odszkodowania za szkodę w powierzonym pracownikowi mieniu (§ 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu; Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz.662)
• 28.Opiniowanie rozciągnięcia zasad odpowiedzialności materialnej za szkody w powierzonym mieniu na określone grupy pracowników (§ 3 ust.2 w/w rozporządzenia).
• 29.Zajmowanie stanowiska w sprawie innych regulaminów wewnętrznych wzakładzie pracy, na przykład przyznawania premii i nagród, dodatku motywacyjnego dla nauczycieli (art. 35 i 36 ustawy z 25 września 1981 r. osamorządzie załogi przedsiębiorstwa (DZ. U. z 1981 r. Nr 24, poz. 123)
• 30.Zajmowanie stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych, reprezentacja zbiorowych interesów i praw pracowników oraz sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem w zakładzie prawa pracy i zasad bhp, kierowanie działalnością społecznej inspekcji pracy, zajmowanie się warunkami życia emerytów i rencistów. (art. 26 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych Dz U. z 1991 r. Nr 79, poz. 854).
• 31.Zajmowanie stanowiska w przypadku podejmowania przez organy samorządu załogi lub dyrektora przedsiębiorstwa państwowego decyzji dotyczących spraw związanych z działalnością związkową (art. 36 ustawy z 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa; Dz U. z 1981 r. Nr 24, poz. 123)
• 32.Wydanie opinii w sprawie wniosku zarządcy komisarycznego o zawarcie umowy o zarządzie przedsiębiorstwem, o ile związek zawodowy zrzesza ponad połowę załogi ( art. 45a ust. 1c pkt 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981).
• 33.Zajmowanie stanowiska w sprawie sprzeciwu pracownika od decyzji o jego ukaraniu karą porządkową przez pracodawcę (art. 112 § 1 KP).
• 34.Wyrażanie opinii na temat częstotliwości i czasu trwania szkoleń okresowych w sprawach bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 16 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie szczegółowych zasad szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy; Dz. U. z 1996 r. Nr 62, poz. 285).
• 35.Ustalenie przyrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w danym roku kalendarzowym (art. 4 ustawy z 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń uprzedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2).

INNE UPRAWNIENIA ORGANIZACJI ZWIĄZKOWEJ

• 1.Organizowanie wyborów społecznych inspektorów pracy i uchwalanie regulaminu tych wyborów (art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy).
• 2.Zatwierdzanie planu pracy zakładowego społecznego inspektora pracy (§ 7 uchwały Rady Państwa z 6 lipca 1983 r. w sprawie wytycznych do działalności społecznych inspektorów pracy; M.P. z 1983 r. Nr 23, poz. 128).
• 3.Wystąpienie z wnioskiem do kierownika zakładu pracy w sprawie zwolnienia od pracy zakładowego społecznego inspektora pracy na czas pełnienia funkcji (art. 15 ust. 5 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy).
• 4.Wystąpienie z wnioskiem do kierownika zakładu pracy w sprawie przyznania społecznemu inspektorowi pracy zryczałtowanego wynagrodzenia miesięcznego (art. 15 ust. 3 i 4 w/w ustawy).
• 5.Odwołanie społecznego inspektora pracy w razie nie wywiązania się przez niego z obowiązków (art. 7 w/w ustawy).
• 6.Uczestniczenie w naradzie pokontrolnej dotyczącej omówienia ujawnionych nieprawidłowości oraz ustalenia przedsięwzięć niezbędnych do ich usunięcia (§21 wytycznych do działalności społecznych inspektorów pracy).
• 7.Wystąpienie z wnioskiem do kierownika zakładu pracy o przeprowadzenie kontroli bhp (art. 29 ustawy o związkach zawodowych).
• 8.Wystąpienie do Państwowej Inspekcji Pracy o przeprowadzenie szkolenia iinstruktażu oraz udzielenie pomocy w szkoleniu społecznych inspektorów pracy (art. 13 ust. 2 ustawy z 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy; tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 z późn. zm.).
• 9.Tworzenie wspólnej reprezentacji z innymi zakładowymi organizacjami związkowymi do prowadzenia rokowań w celu zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy (art. 241²⁵§ 1 i 2 KP).
• 10.Wybór przedstawicieli pracowników do komisji bhp oraz w celu konsultowania z pracodawcą wszystkich działań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 237^13aKP).
• 11.Prawo żądania informacji o sytuacji ekonomicznej pracodawcy w zakresie objętym rokowaniami prowadzonymi w celu zawarcia zakładowego układu zbiorowego pracy (art. 241⁴§ 1 KP).
• 12.Prawo żądania od pracodawcy wszelkich informacji niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej, w szczególności informacji dotyczących warunków pracy i wynagradzania (art. 28 ustawy o związkach zawodowych).
• 13.Sprawowanie społecznego nadzoru nad pracowniczą kasą zapomogowo - pożyczkową (§ 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 19 grudnia 1992 r. wsprawie pracowniczych kas zapomogowo - pożyczkowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo - kredytowych w zakładach pracy; Dz. U. z 1992 r. Nr 100, poz.502).
• 14.Prawo do wystąpienia z wnioskiem przez reprezentującą pracownika zakładową organizację związkową o zatarcie kary porządkowej przed upływem roku od jej udzielania pracownikowi (art. 113 § 1 KP).
• 15.Prawo reprezentowania przed organami rozpatrującymi spory ze stosunku pracy (art. 465 § 1 KPC.).
• 16.Prawo reprezentowania pracownika lub innej uprawnionej osoby wpostępowaniu o świadczenia emerytalno - rentowe (art. 465 § 1 KPC).
• 17.Prawo wszczynania postępowania sądowego na rzecz pracowników iubezpieczonych w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 462 KPC).
• 18.Prawo wszczynania postępowania sądowego na rzecz pracownika wsprawach o roszczenia alimentacyjne (art. 61 § 1 i 3 KPC w związku z § 1 pkt 6 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 10 listopada 2000 r. w sprawie ustalenia wykazu organizacji społecznych uprawnionych do działania przed sądami w imieniu lub na rzecz obywateli; Dz U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1080).
• 19.Prawo reprezentowania pracownika w sprawach o roszczenia alimentacyjne (art. 87 §3 KPC w związku z § 2 w/w rozporządzenia ).
• 20.Uprawnienie do żądania wszczynania lub wstępowania do toczącego się postępowania administracyjnego ( art. 31 § 1 KPA).
• 21.Możliwość wyrażenia poglądu w sprawie objętej postępowaniem administracyjnym o ile organizacja nie występuje na uprawnieniach strony. (art. 31 § 5 KPA).
• 22.Możliwość złożenia wniosku o podjęcie czynności przez Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 9 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich; Dz. U. z dnia 2001 r. Nr 14, poz. 147).
• 23.Prawo wszczynania postępowania na rzecz obywateli w sprawach z zakresu ochrony konsumentów oraz występowania do toczącego się postępowania ztego zakresu (art. 61 § 1it. 3 KPC w związku z § 3 pkt 4 w/w rozporządzenia ).
• 24.Prawo występowania, za zgodą powoda, do postępowania sądowego wsprawach z zakresu ochrony środowiska i wynalazczości (§ 4 pkt 5 i § 5 pkt 3 w/w rozporządzenia).
• 25.Prawo zakładowej organizacji związkowej, nie uczestniczącej wpostępowaniu sądowym, przedstawienia sądowi istotnego dla sprawy poglądu wyrażonego w uchwale (art. 63 KPC).
• 26.Reprezentowanie interesów twórców projektów wynalazczych przed organami wymiaru sprawiedliwości oraz postępowaniu przed Urzędem Patentowym (art. 9 ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości; Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117).
• 27.Prawo reprezentowania pracowników w razie powstania sporu zbiorowego w zakładzie pracy (art. 1 i 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych; Dz. U. z 1991 r. Nr 55, poz. 236).
• 28.Prawo prowadzenia sporu zbiorowego w imieniu pracowników zakładu pracy, w którym nie działa związek zawodowy, a którego pracownicy zwrócili się o reprezentowanie ich interesów zbiorowych (art. 3 ust. 4 w/w. ustawy).
• 29.Prawo organizowania strajku solidarnościowego, na czas nie dłuższy niż połowa dnia roboczego, w obronie praw i interesów pracowników, którzy nie mają prawa do strajku (art. 22 w/w ustawy).
• 30.Prawo żądania wszczęcia postępowania mediacyjnego w razie nie rozwiązania w drodze rokowań sporu zbiorowego (art. 1 i 2 w/w ustawy).
• 31.Prawo powołania w zakładzie pracy zakładowej komisji pojednawczej i ustalenia liczby członków tej komisji, zasad i trybu powołania komisji, czasu trwania kadencji ( art. 244 § 3 i art. 245 KP).
• 32.Prawo wyznaczania 3 członków arbitrażu społecznego przy okręgowym sądzie pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 16 ust. 2 i 3 o rozwiązywaniu sporów zbiorowych).
• 33.Prawo organizowania strajków i innych form protestu (art. 20 ust.1 w/w. ustawy).
• 34.Występowanie z wnioskiem do pracodawcy o zwolnienie z obowiązków świadczenia pracy (z zachowaniem prawa do wynagrodzenia lub bezpłatnie) pracownika na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej (art. 31 ust. 1 i 2 ustawy o związkach w związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy; Dz. U. z 1996 r. Nr 71, poz. 336).
• 35.Wystąpienie z wnioskiem o zwolnienie od pracy za wynagrodzeniem na czas wykonywania doraźnej czynności związkowej (art. 31 ust. 3 ustawy ozwiązkach zawodowych ).
• 36.Prawo żądania udostępnienia przez pracodawcę zakładowej organizacji związkowej pomieszczenia i urządzeń technicznych niezbędnych do wykonywania działalności związkowej (art. 33 w/w ustawy).
• 37.Prawo wystąpienia do pracodawcy z wnioskiem przez zakładową organizację związkową o pobieranie składki związkowej z wynagrodzenia pracownika (za jego zgodą) i przekazywanie jej na wskazany rachunek bankowy (art. 33¹ w/w. ustawy).
• 38.Otrzymywanie informacji od pracodawcy o zamiarze powierzenia wykonywania pracy tymczasowej pracownikowi agencji pracy tymczasowej. Jeżeli jednak praca miała by być wykonywana przez okres dłuższy jak 6 miesięcy, pracodawca ma obowiązek dokonania uzgodnień z organizacją zakładową (art. 23 ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych; Dz U. z dnia 2003 r. Nr 166, poz. 1608).
• 39.Prawo zgłaszania kandydatów na ławników.(§ 1 zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 czerwca 1990 r. sprawie trybu zgłaszania radom gmin kandydatów na ławników ludowych do sądów powszechnych, M.P z dnia 4 lipca 1990 r. Nr 26 poz. 201)
• 40. Prawo uczestniczenia w posiedzeniach rady społecznej w publicznych zakładach opieki zdrowotnej (art. 45 ust 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej; Dz. U. z 1991 r. Nr 91, poz. 91).